Rywsut-rywfodd

Tháinig mé ar ais go Bangor Dé Máirt an seachtaine seo caite i ndiaidh saoire ar fheabhas ar fad in Éirinn, Albain agus Sasana.

In Éirinn bhí sé an deas daoine a bhuail mé leis ag an scoil samhraidh anuraidh a fheiceáil arís, agus ag bualadh le a lán daoine eile. Bhí mé sa rang a sé i mbliana, agus bhí i bhfad níos mó deiseanna ann mo chuid Gaeilge a cleachtadh na a bhí sa rang a seacht anuraidh. Bhain mé triail as Gaeilge a labhairt an t-am ar fad taobh amuigh den rang freisin. Sa tráthnóna rinne mé an amhránaíocht sean-nóis le Gearóidín Bhreathnach agus bhain mé an-sult as.

Bhí ceolchoirmeacha ann san oíche le ceoltóirí, amhránaí agus scéalaí den scoth, agus seisiúin sa tithe tábhairne i ndiaidh sin. Sheinn mise an fheadóg íseal beagnach gach oíche sa seisiúin chomh maith -ní raibh gach port agam, ach bhí roinnt acu agam. Caithfidh mé níos mó a fhoghlaim de ghlanmheabhair -is féidir liom a lán port a sheinm ón ceol scríofa, ach ní féidir liom a oiread a sheinm gan ceol. Bhí roinnt againn ag seinn i ngach áit - sa tithe tábhairne, sa bhialann, sa lóistín agus nuair a bhí muid amuigh ag siúil.

Adventures

I got back to Bangor on Tuesday of last week after a fantastic holiday in Ireland, Scotland and England.

In Ireland it was lovely to see so many of the people I met at the summer school last year again, and to me many others. I was in the level 6 language class this year, and there many more opportunities to practice my Irish than there were in level 7 last year. I also tried to speak as much Irish as possible outside class. In the afternoons I was in the sean-nos singing class with Gearóidín Bhreathnach and really enjoyed it. Some of us in the class couldn’t help breaking into song wherever we happened to be - in pubs, restaurants, lodgings and while out walking.

There were concerts in the evenings with top musicians, singers and storytellers, and sessions in the pubs afterwards. I even played my low whistle in quite a few of the sessions - I didn’t know all the tunes, but could play along with some of them at least. I need to learn more tunes by heart - at the moment I can play plenty of them with written music, but not nearly so many without the music. I say this to myself everytime I go to Ireland, and am gradually building up my repertoire of tunes.

I’ve decided to write in one main language each time on this blog, rather than trying to write in Welsh, Irish and sometimes Chinese every time. This is mainly because it takes me quite a long time to write everything in two or three languages. And because I think it’s better to write directly in each language, rather than translating from Welsh into the others, as I usually do. So today it’s Irish (and English), yesterday was Welsh, and tomorrow I might have a go at Scottish Gaelic. When I get round to it, I’ll write English versions of the posts - sort of loose translations with extra bits.

Yn ddiweddar dw i wedi bod yn fforio Bangor ac yr ardal hon. Dw i’n arfer dilyn pob llwybr ydw i’n darganfod i weld i le maen nhw’n mynd. Echddoe, er enghraifft, mi ddarganfodais lwybr sy’n mynd i lawr i’r lan o Ffordd Siliwen, y ffordd sy rhedeg ar hyd y môr o’r pier, ac mi gerddais ar hyd y lan cyn hir ag medru i, ac yna i lawr â fi i’r prifysgol. Ddoe es i i Borth Penrhyn, ac wedyn mi ddarganfodais lôn sy’n mynd i fyny Mynydd Bangor hyd at Clwb Golff St. Deiniol. Roedd llawer o fwyar ar hyd y lôn ac mi ddynnais a fwytais cryn dipyn ohonynt - roedden nhw blasus iawn. Heddiw mi ddarganfodais lwybr sy’n mynd i fyny ochr arall Mynydd Bangor, lle roedd llawer o fwyar a golygfeydd hyfryd dros y ddinas i Eryri. A i yn ôl i dynnu mwy o fwyar cyn bo hir, a bydda i’n ceisio peidio â bwyta nhw i gyd cyn i mi cyrraedd adref! Bydd rhaid mi i ofyn i fy mam am rysetiau sy’n defnyddio mwyar.

Roedd fy ngwyliau yn Iwerddon, yr Alban a Sir Gaerhirfryn yn wych dros ben, gyda llaw. Yn Iwerddon roedd hi’n hyfryd gweld cymaint o bobol ydw i wedi cwrdd â nhw y llynedd, ac i ddod i nabod llawer o bobol newydd. Roedd gen i llawer o gyfle i siarad Gwyddeleg yn y dosbarthiadau a thu allan, mi ddysgais cryn dipyn o ganeuon newydd yn y prynhawniau, roedd cyngherddau gwych yn y nos ac wedyn sesiynau yn y tafarndai lleol. Mi ganais fy chwiban yn rhai o’r sesiynau hyd yn oed.

Y cwrs caneuon Gaeleg yn ngholeg Sabhal Mòr Ostaig ar Ynys Skye roedd yn ffantastig hefyd. Mi ddysgais mwy na 30 o ganeuon efo tiwtor ardderchog efo llais hyfryd, Christine Primrose, cwrddais â llawer o bobol diddorol, a siaradais cryn dipyn o Aeleg a Gwyddeleg - roedd torf fawr o siaradwyr Gwyddeleg yno sydd yn dysgu Gaeleg. Mae lle yn hyfryd hefyd, yn arbennig harddwch gwyllt y mynyddoedd a’r môr. Hoffwn i’n mynd yn ôl yn y dyfodol agos, ac efallai bydda i’n gwneud cwrs mewn Gaeleg a cherddoriaeth draddodiadol yno ar ôl i mi orffen y cwrs ym Mangor.

Beidh mé ag scríobh rud éigin as Gaeilge faoi m’eachtraíochtaí in Éirinn agus Albain amárach.

A i i Iwerddon yfory i ddysgu mwy o Wyddeleg yn Oideas Gael, Sefydliad Diwylliant Wlster yn Donegal. Bydda i’n cymryd mewn yr ysgol haf mewn iaith a diwylliant am wythnos, fel mi wnes i y llynedd. Yna a i i Sabhal Mòr Ostaig, coleg Gaeleg ar Ynys Skye i wneud cwrs mewn caneuon Gaeleg. Ar y ffordd yn ôl i Fangor, treuliais i dau ddydd efo fy rhieni yn Sir Gaerhirfryn.

Bydd y daith yn un hir a chymhleth - a i a’r trên i Gaergybi yn cyntaf, ac yna i Glencolmbcille yn Donegal ar fferi, trên a bysiau trwy Dulyn a Thref Donegal. O Donegal i Skye a i ar bysiau, awyren, trên a fferi trwy Belfast, Glasgow, Mallaig ac Armadale, ac bydda rhaid i mi aros yn Glasgow un noson.

Dw i’n edrych ymlaen yn fawr at y daith ac at y cyrisau.

Turas fada

Rachaidh mé go hÉirinn amárach níos mó Gaeilge a fhoghlaim in Oideas Gael. Beidh mé ag glachadh páirt sa Scoil Shamhraidh i dTeanga agus Cultúr mar a rinne mé anuraidh. I ndiaidh sin, rachaidh mé go Sabhal Mòr Ostaig, coláiste Gàidhlig san Oileán Sciathanach cúrsa amhráin Gàidhlig a dhéanamh. Ar an mbealach ar ais go Bangor, caithfidh mé cúpla lá le mo thuismitheoirí i Lancashire.

Beidh sé turas fada agus casta sa traein go Holyhead ar dtús, agus ansin i mbád go Dún Laoghaire, sa traein go Baile Átha Cliatha agus ar an mbus go Gleann Cholm Cille trí Baile Dún na nGall. Ó nDún na nGall go dtí an Oileán Sciathanach, rachaidh mé ar an mbus, san eitleán, sa traein agus i mbád trí Béal Feirste, Glaschú, Mallaig agus Armadale, agus beidh orm oíche a chaitheamh i nGlaschú.

Tá mé ag súil go mór leis an turas agus na cúrsaí.

Cyrhaeddais i yn ôl i Brighton nos Sadwrn diwethaf ar ôl taith hir iawn ar y trên. Arhosais i ym Mhwllheli nos Wener ar ôl i mi orffen y cwrs yn Nant Gwrtheyrn. Darllenais i y nofel Blas y Cynfyd gan Islwyn Ffowc Elis bron i gyd ar y trên.

Dim ond saith dyn roedd ar y cwrs, a fi roedd yr un ifancaf. Roedd y llaill yn dod o Gymru, neu yn byw neu yn treulio eu gwyliau yno. Cyd-dynnon ni’n dda efo’n gilydd, a siaradon ni Cymraeg bron drwy’r amser. Roedd tua phum awr a hanner o ddosbarthiadau y dydd ac roedden nhw’n ddiddorol ac yn ddefnyddiol. Heblaw cryn dipyn o eiriau, ddysgais i ddim llawer o bethau newydd, ond roedd hi’n wych cael cyfle i ymarfer yr iaith.

Un o’r lleoedd harddaf a thawelaf dw i erioed wedi ymweld arno ydy Nant Gwrtheyrn. Roedd y bwyd sydd wedi darparu yng Nghaffi Meinir yn flasus ac yn doreithiog, ac roedd y tywydd yn braf trwy’r wythnos hefyd, heblaw tipyn bach o law ddydd iau.

Ar ais i mBrighton

D’fhill mé ar ais i mBrighton oíche Shathairn seo caite i ndiaidh turas an-fhada sa trén. D’fhág mé i bPwllheli oíche hAoine agus mé indiaidh an cúrsa i Nant Gwrtheyrn a chroichnaithe. Labhair mé an chuid is mó de úrscéal Breatnaise sa trén.

Níl ach seachtar fear bhí ar an cúrsa agus ba mise an daoine is óige. Ba ón Bhreatain Bheag na daoine eile, nó i bhur gconaí nó ag ceatheadh ár leathanta-saoire ansin. Reitigh muid go maith le cheile agus labhairt muid as Breatnaise beagnach an t-am ar fad.Bhí cúig uaire a chloig go leith ceachtana againn gach lá, agus bhí siad suimúil agus usaideach. Ach oiread cuid mhaith focalaí, ní d’fhoghlaim mé go leor rudaí nua, ach bhí sé go hiontach.

Is áit iontach álainn agus suaimhneach í Nant Gwrtheyrn. Bhí an bía a raibh ar fáil i gCaffi Meinir an bhlasta agus flúirseach, agus bhí sé go bréa an seachtaine ar fad, ach amháin giota beag baisteach ar Déardaoin.

Neithiwr canodd y Côr Meibion Cymraeg Brighton mewn cyngerdd yn Lindfield ger Haywards Heath i ddathlu Dydd Gŵyl Dewi. Roedd tua 150 o bobl yn y cynulleidfa, yn gynnwys cryn dipyn o Gymry, a gwerthfawrogon nhw ein canu a’r gerddoriaeth a ganodd un o’r telynoresau arferol yn fawr. Codon dros mil o bunnau ar gyfer hosbis leol hefyd.

Lá Naomh David

Aréir sheinn an Cór Breatnach Brighton i gceolchoirm i Lindfield in aice le Haywards Heath, Lá Naomh David a cheiliúradh. Bhí 150 de de lucht féachana ann, lena n-áirítear cuid mhaith Breatnaigh, agus bhain siad an-sult as ár amhránaíocht agus ceol na cláirseiche a sheinn aon de ár cláirseachaí féiltiúil. Bhailigh muid níos mó na míle punt ar mhaithe le hospice áitiúla.

St. David’s Day

The Brighton Welsh Male Voice Choir gave a concert last night at Lindfield near Haywards Heath to celebrate St. David’s Day. The audience of 150 or so, which included quite a few Welsh people, seemed to really appreciate our singing, and also the harp playing of one of our regular harpists. We also raised over £1000 for a local hospice.

Yn ddiweddar, dw i wedi bod yn meddwl am le i fynd ar fy ngwyliau eleni. Dw i wedi penderfynnu gwneud cwrs Cymraeg yn Nant Gwrtheyrn ym Mis Mai. Yna ym Mis Gorffenaf, a i ar yr Ysgol Haf Iaith a Diwylliant yn Oideas Gael yn Glencolmcille yn Iwerddon. Ar ôl hynny, bydda i’n mynd i Sabhal Mòr Ostaig (Ysgubor Mawr Ostaig), y coleg Gaeleg ar Ynys Skye, i wneud cwrs caneuon Gaeleg. Mae dwy wythnos o wyliau eraill ‘da fi, ond dw i ddim wedi penderfynnu lle i fynd eto.

Laethanta saoire

Le déanaí tá mé ag smaoineamh cá bhfuil mé ag dul ar mó laethanta saoire i mbliana. Chinn mé ar Breatnais a fhoghlaim i Nant Gwrtheyrn sa Bhreatain Bheag i mí na Bealtaine. Ansin i mí Iúil rachaidh mé go Oideas Gael i nGleann Cholm Cille an Scoil Shamhraidh i dTeanga & Cultúr a dhéanamh. I ndiaidh sin déanfaidh mé cúrsa amhránaíocht as Gaeilge na hAlban i gColáiste Sabhal Mòr Ostaig san Oileán Sciathanach. Tá dhá seachtaine saoire eile agam, ach na chinn mé cá bhfuil mé ag dul go fóill.

Holidays

Recently I’ve been thinking about where to go on holiday this year. I’ve decided to do a Welsh language course at Nant Gwrtheyrn in Wales in May. Then in July I’ll be off to Ireland for the Irish Language and Culture Summer School at Oideas Gael in Glencolmcille. After that, I’ll go to Sabhal Mòr Ostaig, the Gaelic College on the Isle of Skye, to do a course in Gaelic Song. I have two more weeks of holiday left but haven’t decided where to go yet.

Yn ystod yr wythnosau diwethaf, dw i wedi bod yn arbrofi gyda ffordd wahanol o ymarfer fy ieithoedd. Cyn hynny gwrandais ar radio yn y Wyddeleg a’r Aeleg yr Alban bob bore, ac ar Radio Cymru yn y prynhawn. Bellach dw i’n gwrando trwy dydd ar y Wyddeleg a’r Aeleg yr Alban ar ddydd Llun, Mercher a Gwener, ac ar Gymraeg ar ddydd Mawrth, Iau a Sadwrn. Yn y hwyr dw i’n darllen nofelau neu canu caneuon yn yr ieithoedd hyn. Dw i’n ceisio dysgu tipyn bach o Tsieceg, ac i ymarfer y gitâr a’r chiwban, bob dydd hefyd.

Slí éagsúil

I rith na seachtainí seo caite, bím triail a bhaint as slí éagsúil mo chuid teangacha a chleachtadh. Roimhe sin, bhí mé ag éisteacht le Raidió na Gaeltachta agus Radio nan Gaidheal achan mhaidin, agus le raidió as Breatnais achan tráthnóna. Anois éistim le raidió as Gaeilge agus Gaeilge na hAlban ar an Luan, an gCéadaoin agus an Aoine, agus le raidió as Breatnais ar an Máirt, Déardaoin agus an Satharn. Sa tráthnóna bím ag leamh úrscéalaí nó ag canadh as na teangacha sin. Bhain mé triail as giota beag Seicis a fhoghlaim, agus an giotár agus an fheadóg a chleachtadh, achan lá chomh maith.

Bron pob penwythnos, bydda i’n meddwl bod rhaid i mi ddysgu yr eirfa a’r gramadeg fy ieithoedd mewn ffordd mwy systematig, neu ymarfer y chwiban yn amlach, neu ddysgu mwy am seineg, a bydda i’n dechrau ei wneud yr wythnos nesa. Mae llawer o fwriadau da ‘da fi, efallai gormond ohonyn nhw, ond dw i’n arfer heb wneud dim llawer neu ddim byd amdanyn nhw.

Beagnach gach deireadh seachtaine, bím ag smaoineamh gur cheart dom an foclóir agus an ghramadach mo theangacha a fhoghlaim níos córasacha, nó an fheadóg a chleachtadh níos minice, nó níos mó foghraíocht a fhoghlaim, agus tosóidh mé na rudaí seo a dhéanamh an seachtain seo chugainn. Bíonn go leor rudaí, b’fhéidir barraíocht acu, ar m’intinn agam, ach de gnách, ní déanaim mórán nó faic fúthu.

Pan dw i’n dechrau dysgu rhywbeth newydd, fel y gitâr, dw i’n arfer teimlo yn gyffrous ac yn awyddus i ddysgu neu ymarfer bron bob amser mae amser rhydd ‘da fi. Gyda’r gitâr, gobeithio bydd y teimlad hwn yn cynyddu am amser hir. Sôn am fy ngweithgareddau eraill, fel dysgu ieithoedd, chwarae’r chwiban, jyglo, ayyb, weithiau dw i’n teimlo na mod i’n wneud cynnydd o gwbl, neu dw i’n mynd yn wysg ‘y nghefn. Weithiau dw i’n meddwl mod i’n ceisio gwneud gormod.

An dúil i rudaí nua

Nuair atá mé ag tosú rudaí nua a fhoghlaim, mar an giotár, bím corraithe agus bím fonn mór orm a fhoghlaim nó a chleachtadh beagnach gach uair atá am saoire agam. Leis an giotár, tá súil agam beidh an corraithe ag lean ar aghaidh go fadtéarmach. Leis mó ghníomhaíochtaí eile, mar teangacha a fhoghlaim, an fheadóg a sheinm, lámhchleasaíocht a dhéanamh, srl, ó am go ham tá mé ag mothaigh nach bhfuil mé ag lean ar aghaidh ar chor ar bith, nó go bhfuil mé ag dul ar gcúl. Uaireanta tá mé ag smaoineamh go bhfuil mé ag déanamh barraíocht.